جمعه ۱۴۰۵/۰۷/۲۴
1405/7/15 / فرهنگ
به گزارش خبرگزاری بسیج پرس؛ حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی شریعتی‌تبار، پژوهشگر دینی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی، درباره چرایی تأکید رهبر شهید بر نقش مردم در نظام و حکمرانی اسلامی، اظهار کرد: ایشان در شکل‌گیری تمدن اسلامی و برداشتن گام‌های استوار در مسیر انقلاب اسلامی، بر نقش مردم تأکید بسیار جدی و عمیقی داشتند. این تأکید صرفاً یک تعارف یا حتی یک استراتژی سیاسی نبود، بلکه ریشه در مبانی دینی و آموزه‌های اسلامی داشت.
وی ادامه داد: اگر به منابع دینی مراجعه کنیم، می‌بینیم که چه در قرآن کریم و چه در سخنان پیامبر اکرم(ص)، نهج‌البلاغه و به‌ویژه در عهدنامه امیرالمؤمنین علی(ع) به مالک اشتر، موضوع حضور مردم و نقش آنان در اداره جامعه مورد توجه ویژه قرار گرفته است. بنابراین، مشارکت مردم در حکمرانی اسلامی یک موضوع حاشیه‌ای نیست، بلکه بخشی از مبانی و اصول مورد تأکید اسلام است.
این پژوهشگر دینی با اشاره به آیه «هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِینَ» در سوره انفال، بیان کرد: قرآن کریم یکی از عوامل موفقیت پیامبر اکرم(ص) را در کنار یاری خداوند، همراهی و حضور مؤمنان معرفی می‌کند. خداوند ایشان را با نصرت خود و به‌وسیله مؤمنان تأیید کرد و میان آنان محبت، صفا و صمیمیت برقرار شد.
شریعتی‌تبار افزود: قرآن کریم درباره این الفت و همدلی نیز نکته مهمی را مطرح می‌کند و نشان می‌دهد که ایجاد چنین پیوندی میان دل‌های مردم با امکانات مادی امکان‌پذیر نیست. حتی اگر همه سرمایه‌های مادی دنیا به‌کار گرفته شود، نمی‌توان چنین محبت و الفتی را در جامعه ایجاد کرد؛ این ایمان به خداوند بود که زمینه ایجاد این محبت و وحدت را فراهم کرد.
وی با بیان اینکه جامعه اسلامی بدون همراهی مردم نمی‌تواند به اهداف خود دست پیدا کند، تصریح کرد: این مسئله نشان می‌دهد که مردم صرفاً مخاطب یا دریافت‌کننده تصمیم‌های حاکمیت نیستند، بلکه در پیشبرد اهداف جامعه اسلامی نقش دارند و حضور آنان می‌تواند عامل تقویت و موفقیت نظام باشد.
این پژوهشگر دینی با اشاره به آیه ۱۵۹ سوره آل‌عمران ادامه داد: خداوند در این آیه خطاب به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ»، یعنی به برکت رحمت الهی با مردم نرم و ملایم برخورد کردی و اگر خشن و سخت‌گیر بودی، مردم از اطراف تو پراکنده می‌شدند.
شریعتی‌تبار گفت: این آیه نشان می‌دهد که اخلاق، محبت، عطوفت و برخورد کریمانه با مردم تا چه اندازه در جذب و همراهی آنان مؤثر است. پیامبر اکرم(ص) با وجود جایگاه والایی که داشتند، در ارتباط با مردم از شیوه‌ای مبتنی بر رحمت و مدارا استفاده می‌کردند.
وی بیان کرد: خداوند در ادامه می‌فرماید «فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ»، یعنی از خطاهای مردم درگذر، برای آنان از خداوند طلب آمرزش کن و در امور با آنان مشورت داشته باش. بنابراین، مسئله مشورت با مردم در امور جامعه، یک دستور قرآنی است.
این پژوهشگر دینی با بیان اینکه مشورت پیامبر اکرم(ص) با مردم دارای ابعاد مختلفی است، بیان کرد: نخستین مسئله، احترام گذاشتن به نظر و رأی مردم و دخیل‌کردن آنان در امور مهم جامعه است. وقتی مردم احساس کنند نظر و دیدگاه آنان مورد توجه قرار می‌گیرد، مشارکت و مسئولیت‌پذیری آنان نیز افزایش پیدا می‌کند.
شریعتی‌تبار ادامه داد: دومین مسئله این است که مشورت، مردم را در تحمل مسئولیت‌ها و سختی‌های جامعه مشارکت می‌دهد. این مسئله به‌ویژه در شرایط دشوار و جنگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چراکه جامعه زمانی می‌تواند مشکلات و بحران‌ها را پشت سر بگذارد که مردم خود را در آن شریک و مسئول بدانند.
وی با اشاره به بعد آموزشی و تربیتی مشورت پیامبر اکرم(ص) با مردم افزود: نکته مهم دیگر این است که ایشان با وجود مقام عصمت و جایگاه والای علمی و معنوی، با مردم مشورت می‌کردند. بنابراین، این رفتار برای دیگران یک الگو و آموزش است که اگر پیامبر اکرم(ص) به نظر مردم توجه می‌کند، دیگران نیز باید به مردم احترام بگذارند و در امور جامعه با آنان مشورت کنند.
این پژوهشگر دینی بیان کرد: بنابراین، موضوع مشارکت مردم را باید در کنار یک فرهنگ حکمرانی مبتنی بر احترام، مدارا، گفت‌وگو و مسئولیت‌پذیری مورد توجه قرار داد. مردم زمانی می‌توانند در اداره جامعه نقش مؤثر داشته باشند که میان آنان و حاکمیت ارتباطی واقعی و مبتنی بر اعتماد وجود داشته باشد.
شریعتی‌تبار با اشاره به سیره عملی امیرالمؤمنین علی(ع) در نهج‌البلاغه بیان کرد: در نهج‌البلاغه نیز همین نگاه به مردم را مشاهده می‌کنیم. ایشان در عهدنامه خود به مالک اشتر بارها بر ضرورت توجه به مردم تأکید می‌کنند و به حاکم توصیه می‌کنند که خود را از مردم جدا نکند.
وی ادامه داد: حضرت به مالک اشتر هشدار می‌دهند که حاکم نباید خود را در حجاب و فاصله‌ای از مردم قرار دهد. اگر میان حاکم و مردم فاصله ایجاد شود و مسئولان ارتباط مستقیم خود را با جامعه از دست بدهند، زمینه برای سوءتفاهم و بی‌اعتمادی فراهم می‌شود.
این پژوهشگر دینی با بیان اینکه اگر در جامعه مسئله‌ای وجود دارد که ممکن است موجب سوءتفاهم مردم شود باید با شفاف‌سازی و تبیین صحیح، موضوع را برای مردم روشن کرد، گفت: البته این شفاف‌سازی باید با رعایت مصالح و همه ملاحظات لازم انجام شود، اما اصل ارتباط، گفت‌وگو و پاسخگویی به مردم مورد تأکید آموزه‌های دینی است.
شریعتی‌تبار با تأکید بر اینکه توجه به مردم هم توصیه قرآن کریم و هم سیره عملی پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) است، بیان کرد: بنابراین، در اداره کشور و امور جامعه باید مردم مورد اهتمام ویژه قرار داشته باشند. یکی از دلایل این مسئله آن است که مقبولیت و استحکام یک نظام سیاسی تا حد زیادی به جایگاه مردم و میزان همراهی آنان وابسته است.
وی با اشاره به خطبه ۲۱۶ نهج‌البلاغه تصریح کرد: امیرالمؤمنین(ع) در این خطبه بر حقوق متقابل حکومت و مردم تأکید دارند؛ یعنی همان‌طور که مردم نسبت به حکومت حقوق و مسئولیت‌هایی دارند، حکومت نیز در برابر مردم مسئول است و باید حقوق آنان را رعایت کند.
این پژوهشگر دینی ادامه داد: اگر حکومت واقعاً به رأی و نظر مردم اهتمام داشته باشد و مردم نیز پای کار نظام خود باشند، نتیجه آن افزایش استحکام و اقتدار جامعه خواهد بود. در چنین شرایطی، دشمنان نیز نمی‌توانند به آسانی از اختلافات و فاصله‌های ایجاد شده میان مردم و حکومت برای ضربه‌زدن به نظام استفاده کنند.
شریعتی‌تبار افزود: زمانی‌که حقوق متقابل میان حکومت و مردم رعایت شود، امید دشمنان برای آسیب‌زدن به جامعه به یأس و ناامیدی تبدیل خواهد شد و چنین نظامی می‌تواند ماندگار باشد. رعایت این حقوق همچنین می‌تواند در حل مشکلات و ایجاد برکات و آثار مثبت در جامعه نقش مؤثری داشته باشد.
وی با اشاره به نگاه رهبر شهید به مسئله مردم و مردم‌داری بیان کرد: در نگاه ایشان، توجه به مردم و نقش مردم در حکمرانی اسلامی یک مسئله جدی و عمیق بود. ایشان این موضوع را صرفاً به‌عنوان یک تعارف یا حتی یک راهبرد سیاسی مطرح نمی‌کردند، بلکه آن را به‌عنوان یک اصل اساسی در حکمرانی اسلامی مورد توجه قرار می‌دادند.
این پژوهشگر دینی در پایان گفت: اگر بخواهیم این نگاه را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت که مردم در اندیشه اسلامی تنها موضوع حکمرانی نیستند، بلکه بخشی از فرآیند اداره جامعه و تحقق اهداف نظام اسلامی به‌شمار می‌روند. از قرآن کریم تا سیره پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع)، همواره بر احترام به مردم، مشورت با آنان، رعایت حقوق متقابل و ایجاد پیوند و اعتماد میان مردم و حاکمیت تأکید شده است و همین مبانی، دلیل تأکید جدی رهبر شهید بر نقش مردم در حکمرانی اسلامی بوده است.
ارتباط با ما | درباره ما | خبرنامه | آرشیو
COPYRIGHT © کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ و متعلق به معاونت روابط عمومی سپاه حضرت محمد رسول الله (ص) تهران بزرگ می‌باشد و استفاده از آن با ذکر منبع بلامانع است.
