پیوندها درباره سایت ارتباط با ما
   
جمعه 24 آذر 1396

           
تاریخ : 15/مهر/1395 - 20:00 کد خبر : 84293

4 حوزه رقابت‌ ژئوپلیتیکی ایران و عربستان

بسیج پرس - ایران و عربستان به لحاظ محوریت ژئوپلیتیک و به‌کارگیری اصول خود در نقش‌های منطقه‌ای خود، بازیگران کلیدی در منطقه به‌شمار می‌روند.


4 حوزه رقابت‌ ژئوپلیتیکی ایران و عربستان

به گزارش بسیج پرس؛ ایران و عربستان به لحاظ محوریت ژئوپلیتیک و به‌کارگیری اصول خود در نقش‌های منطقه‌ای خود، بازیگران کلیدی در منطقه به‌شمار می‌روند. به نحوی که دو کشور در حساس‌ترین موقعیت‌های ژئوپلیتیکی جهان قرار گرفته، و مناطق ژئوپلیتیکی فعالی با کارکردهای گسترده و پرشمار گرداگرد آن ها را فرا گرفته و دو کشور را به‌صورت کانون جاذبه دیپلماسی منطقه‌ای و جهانی درآورده است. این موقعیت نه تنها باعث تأثیرگذاری ایران و عربستان بر فرایند تحولات جهانی و منطقه‌ای می‌شود بلکه کارکرد مناطق پیرامونی نیز می‌تواند مسائل آنها را زیر سایة خود قرار دهد. از سویی موقعیت ایران و عربستان در نظام جهانی و منطقه‌ای و کنش و روابط دوسویه شان با قطبهای قدرت جهانی و مناطق ژئوپلیتیکی، پیوسته مسائل نوینی می‌آفریند که مجموعاً زمینه بسیار مناسبی را برای مطالعه عوامل پویا و متحول سیاسی، با تأکید بر واقعیت‌های جغرافیایی و به‌ویژه بازنمائی پدیده‌های ژئوپلیتیک آن برای بازبینی استراتژیک و تبیین سیاست ها فراهم می اورد.

براین اساس می توان گفت که در طی تاریخ، پارامترهای ژئوپلتیکی متعددی در حوزه‌های گوناگون در رقابت‌های دو کشور موثر بوده اند که در میان آنها چهار پارامتر از اهمیت بیشتری برخوردار بوده است. به نحوی که به اذعان تحلیلگران حتی تغییرات داخلی دو کشور نیز تشنج‌های موجود در روابط دو کشور بویژه در این چهار پارامتر را تغییر نخواهد داد، زیرا دو کشور می دانند که این پارامترها با قدرت منطقه‌ای شان ارتباط مستقیم دارند و در صورتی که در این رقابت‌ها کوتاه بیایند بازنده رقابت های منطقه‌ای خواهند شد، با این حال حوزه های دیگری مانند انرژی نیز وجود دارند که مطمئنا بر رقابتهای دو کشور اثرگذار هستند.

1. عراق

یکی از اصلی‌ترین حوزه‌ هایی که عربستان حساسیت فراوانی نسبت به موقعیت و آینده آن دارد عراق است، به نحوی‌که علی رغم گذشت 13 سال از سقوط صدام‌، هنوز هیچ همکاری مثبتی را با این کشور انجام نداده است. در واقع دولت عربستان از دو جهت از روی کارآمدن دولت شیعی در عراق ناراضی و ناخشنود است. اول اینکه بدلیل نبود ساختارهای دموکراتیک در عربستان، روند اجرا شده دموکراسی در عراق به عنوان نخستین کشور عربی منطقه می تواند به مثابه الگویی، کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر ماهیت شیعی حکومت انتخابی در عراق از نظر حاکمان عربستان حائز اهمیت فراوان است. زیرا قدرتمند شدن شیعیان در منطقه علاوه بر آنکه موجب کاهش نفوذپذیری منطقه از سیاست های سعودی می شود، زمینه تقویت شیعیان این کشور فراهم می آورد. در گذشته همواره ایران، عربستان سعودی و عراق به عنوان سه کشور مهم و تعیین کننده در منطقه خلیج فارس مطرح بودند و توافق دو کشور از این سه کشور کافی بود تا تأثیر‌گذاری لازم بر مسائل و تحولات عمده و مهم منطقه صورت گیرد، لذا عربستان تلاش می‌کند که از عراق به عنوان ابزاری برای ارتقای نقش خود در منطقه استفاده نماید. حساسیت عربستان نسبت به افزایش نقش ایران و شیعیان در عراق، از این زاویه اهمیت می‌یابد. بنابراین رابطه ایران و عربستان تا زمانی که وضعیت عراق این چنین است و شیعیان ارکان اصلی قدرت را در اختیار دارند به همین منوال ادامه خواهد یافت.

2. لبنان و فلسطین (محور مقاومت)

عربستان همواره تحولات دهه اخیر بویژه جنگ 33 روزه و جنگ غزه را جلوه ای از نفوذ ایران در فلسطین و لبنان تفسیر کرده و اقداماتی را برای مقابله با این نفوذ انجام داده است. زیرا این تحولات باعث شد محور موسوم به مقاومت در منطقه تقویت شود و نقش طرف مقابل تا حدی تضعیف شود. در این حوزه نیز عربستان عودی با تکیه براین استدلال که ایرانی‌ها حق هیچ‌گونه مداخله‌ ای در امور داخلی کشورهای عربی ندارند  تلاش‌های مختلفی را در لبنان و فلسطین انجام داد تا بتواند به نوعی در مقابل جمهوری اسلامی‌ایران ایجاد موازنه کند. در همین راستا عربستان سعودی تلاش زیادی کرد تا با حمایت از سعد حریری و جریان المستقبل ترتیبات سیاسی درون لبنان را به نفع خود تغییر دهد. اما تا به امروز نتوانسته است موفق شود و دولتی که در این کشور سرکار است، دولتی است که مورد پذیرش سعودی‌ها نیست و به نظر می‌رسد که تهران در لبنان پیروز میدان رقابت با عربستان سعودی است. در این چالش، تهران امتیازات فراوانی در رقابت برای کسب حوزه نفوذ دارد که مهمترین آن روابط قوی با سازمان سیاسی لبنان یعنی حزب‌الله است. در حال حاضر نیز در حالی که ایران از جناح هشتم مارس (به رهبری حزب الله) حمایت می کند عربستان از جناح 14 مارس (به رهبری سعد حریری) پشتیبانی می نماید.

  در فلسطین نیز علی رغمآنکه ایران همواره از گروه های مقاومت فلسطینی مانند حماس حمایت و گفتگو با اسرائیل را رد نموده است، عربستان از دیگر گروه رقیب یعنی فتح به رهبری محمود عباس که خواهان مذاکرات صلح است حمایت می کند.

3.‌ سوریه

عربستان مشخصاً سوریه را از نگاه عینک رقابت های منطقه ای با ایران (مهار الگوی نفوذ معنوی ایران) نگاه می کند و برهمین اساس در مقابل نظام اسد گام بر می دارد. در واقع کاهش نفوذ ایران در منطقه یا مهار کردن الگوی نفوذ انقلاب اسلامی در دنیای عرب هدف اصلی عربستان از تقابل با ایران در محور سوریه است. عربستان دامنه این تهدید را بعد از بهار عربی گسترده تر دید و نزدیکی گروه های مقاومت و بخصوص سوریه به ایران را به منزله برهم خوردن تعادل منطقه ای و به حاشیه رفتن سیاست های سعودی می داند. بنابراین عربستان در هماهنگی با رویکرد غربی – عربی تلاش دارد تا موقعیت ایران در سوریه را کاهش دهد. از اینرو در چنین شرایطی عربستان برای محدود سازی قدرت ایران در خاورمیانه از گروههای معترض درسوریه حمایت می کند.

لازم به ذکر است که موج تحولات جهان عرب، محیط ژئوپلیتیکی و ژئوکالچری عربستان سعودی را در محاصره تحولاتی قرار داد و موجب شد تا سیاست حفظ وضع موجود این کشور به چالش کشیده شود. بر این مبنا بحران سوریه کانونی شد تا عربستان بتواند معادلات قدرت در حال شکل گیری را دگرگون سازد و در مقابل نظم ایجاد شده موازنه ایجاد کند. نقشی که عربستان در چارچوب استراتژی غربی – عربی بازی می کند، تضعیف سوریه یا حذف نقش منطقه ای این کشور را می طلبد. نقش عربستان در دو مسأله تغییر نظم منطقه ای و تقابل گفتمانی و ایدئولوژیک معنا می یابد. در سطح ژئوپولیتیکی فشارهایی که  همراه با طرح غرب و اتحادیه عرب اعمال کرده است تا بر اساس آن سیاست های رادیکالیستی سوریه و حمایت های آن از جریان مقاومت در منطقه تضعیف گردیده و با حذف این نقش، نقش ایران نیز در منطقه کاهش یابد و با تضعیف نقش این کشور، فرصت برای نقش آفرینی در مسائل لبنان و فلسطین افزایش یابد.

4.‌بیداری اسلامی

رویکرد اصلی سعودی در خصوص تحولات منطقه ای، حفظ سیاست وضع موجود می باشد و از همین رو نیز از همان ابتدا با هرگونه تغییری در کشورهای انقلابی بویژه یمن و بحرین که در همسایگی این کشور قرار داشتند و هرگونه تغییری در آنها بر وضعیت داخلی عربستان موثر بود مخالف می‌کرد اما در سوی مقابل، ایران از تحولات انقلابی در این کشورها حمایت کرد و خواستار تغییر در ساختار سیاسی کشورهای منطقه است.

اما موج تحولات بهار عربی، محیط پیرامونی عربستان را در محاصره­ دگرگونی‌هایی قرار داد که برآیند آن سقوط مصر متحد کلیدی محور اعتدال عربی، چالش در حوزه های حیاتی چون بحرین و یمن، تقابل با موج دموکراسی خواهی و بحران های پراکنده در بعد داخلی بود که تأثیراتی را بر جایگاه عربستان به عنوان بازیگری مهم در منطقه بر جای گذاشت. از همین رو نیز عربستانی‌ها برای اینکه در این حوزه رقابت را به ایران نبازند تمام توان خود را به کار گرفتند و در این راه نیز از آمریکا و غرب کمک گرفتند. به عنوان مثال در یمن، آل سعود از دولت غیرمشروع تحت حمایت خود در برابر جریان انقلاب مردمی حمایت می کند و یا در بحرین، دولت منامه در سرکوب اعتراضات از سوی عربستان سعودی مورد حمایت قرار می گیرد و در مقابل ایران از معترضین انقلابی حمایت می کند.

با توجه به آنچه گفته شد می توان نتیجه گرفت رقابت‌های منطقه ای میان ایران و عربستان با توجه موقعیت ژئوپلیتیکی که دو کشور در آن قرار دارند امری اجتناب ناپذیر است، و در دهه اخیر وارد مرحله­­‌ی جدی تری شده است که به راحتی نیز قابل حل نیستند. بویژه آنکه این رقابت با افزایش و یا کاهش قدرت منطقه‌ای دو کشور ارتباط مستقیمی دارد. به علاوه این رقابت ها در حوزه‌هایی که دو کشور نسبت به آن حساسیت دارند، شدت می یابد و چون در زمان بحران نیاز به تصمیم گیری و اقدام سریع است، احتمال افزایش تنش بیشتر می شود.

با توجه به این شرایط به نظر می رسد که دو کشور برای برتری بر یکدیگر ضمن اینکه نیاز دارند تا حوزه های نفوذ خود را درمقابل یکدیگر گسترش داده و تفوق ژئوپلیتکی شان را افزایش دهند (این مسئله را می توان به وضوح در سوریه مشاهده کرد) بایستی دیپلماسی قوی تری را با جامعه بین الملل بویژه کشورهای تاثیرگذار بیرونی در رقابت ها ی دو کشور دنبال کنند.


انتهای پیام//

           


دیدگاه
لطفا دیدگاه خود را با حروف فارسی بنویسید
"بسیج پرس" مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبین است.
"بسیج پرس" از انتشار دیدگاه هایی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی احترامی به اشخاص قومیت ها عقاید دیگران موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه های دین مبین اسلام باشد معذور است.
دیدگاه ها پس از تائید مدیر بخش مربوطه منتشر می شود.






چند رسانه ای

آخرین اخبار
پربازدیدترین
اخبار رده ها

خبرگزاری سپاه محمد رسول الله (ص) تهران بزرگ - بسیج پرس