پیوندها درباره سایت ارتباط با ما
   
دوشنبه 20 آذر 1396

           
تبیین ابعاد امر به معروف و نهی از منکر:
تاریخ : 10/آبان/1393 - 13:10 کد خبر : 38666

وقتی دانشمندان در باره امر به معروف و نهی از منکر سخن می گویند

بسیج پرس - امر به معروف و نهی از منکر در اسلام و سایر ادیان از جایگاهی بس رفیع و بلند برخوردار است فریضه ای که اندیشمندان و اندیشمندان دینی اجرای آن را عامل رستگاری و سعادت انسان در دنیا و آخرت می دانند.


وقتی دانشمندان در باره امر به معروف و نهی از منکر سخن می گویند

به گزارش بسیج پرس؛ اساس نبوت پیامبران الهی بر امر به معروف و نهی از منکر بنا شده و چنانچه این دو وظیفه از برنامه انبیاء برداشته شود نبوت تعطیل می شود. انگیزه بعثت همه انبیاء تزکیه و تهذیب نفوس انسانها بوده و این مهمّ در پرتو امر به معروف و نهی از منکر حاصل می شود.

اهمیت امر به معروف و نهی از منکر

اسلام به امر به معروف و نهی از منکر عنایت زیادی دارد زیرا انجام همه واجبات و ترک همه محرمات به انجام این دو وظیفه الهی است و باید گفت حیات دین و قوام آن به حیات این دو واجب بستگی دارد.

مرحوم طبرسی از دانشمندان بزرگان می نویسد: معروف اطاعت از فرمان الهی است و منکر معصیت و نافرمانی او است. هر چیزی که خدا و رسول او به آن امر کرده اند معروف است و آنچه خدا و رسول از آن نهی کرده اند منکر است.

بیشتر فقهای عظام شیعه از قرن چهارم هجری که فقه شیعه مدوّن شد یعنی از زمان شیخ مفید و شیخ طوسی تا این زمان مسائل و احکام امر به معروف و نهی از منکر را مورد بررسی قرار داده و احکام این دو را به استناد آیات و روایات استنباط و نظریات خود مطرح کرده اند.

حضرت امام خمینی (ره)، احکام مربوط به امر به معروف و نهی از منکر را در کتاب تحریرالوسیله عنوان و مخصوصاً وظیفه علما و دانشمندان را در روزگاری که خفقان و رُعب و ترس بر جامعه ایران حاکم بود در برابر حکومت جبّار پهلوی مطرح کردند.

همان احکام در رساله توضیح المسائل که منطبق با فتوای ایشان بود به زبان فارسی ترجمه و مندرج شد تا عموم مردم با مسائل امر به معروف و نهی از منکر و وظیفه ای که در برابر این دو واجب مهم الهی داشتند آشنا شوند.

این کاری بدیع و نو بود که انجام گرفت زیرا مباحثی که فقها در کتب فقهی خود نسبت به احکام امر به معروف و نهی از منکر طرح می کردند غالباً جنبه استدلالی داشت و به زبان عربی که توده مردم نمی توانستند از آن بهره بگیرند لکن حضرت امام چون تشخیص دادند ضرورت دارد همه مردم با احکام این واجب الهی آشنا شوند آن را در رساله عملیه وارد کردند.

با توجه به نقشی که امر به معروف و نهی از منکر در اصلاح جامعه و فرد دارد ضرورت طرح بحث از این دو واجب بزرگ الهی بر کسی پوشیده نیست اگر این حقیقت را باور کنیم که امر به معروف باعث احیاء دین و ضامن اجرای قوانین و دستورات اسلام است لازم است با طرح این مباحث مردم را به این وظیفه مهم آشنا کرد.

 بی اطلاعی مردم

به نظر می رسد در خصوص فریضه دینی امر به معروف و نهی از منکر کوتاهی صورت گرفته است بطوریکه در طرح و تبیین این مباحث هنوز بسیاری از افراد از مسائل ابتدایی امر به معروف و نهی از منکر بی اطلاعند. بسیاری از مردم توجه ندارند که امر به معروف نیز همانند نماز و روزه بر آنان واجب است و بر فردی که به سنّ تکلیف می رسد هم زمان با وجوب نماز و روزه امر به معروف و نهی از منکر نیز بر او واجب می شود.

از این رو زیبنده است همه دانشمندان از نویسندگان و گویندگان در تبیین مباحث این دو دستور مهم الهی کوشش کنند و افراد جامعه را نسبت به مسائل امر به معروف و اهمیت آن آگاه سازند.

امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه شهید مطهری

استاد شهید مرتضی مطهری می گوید امر به معروف شرایطی دارد. اولین شرطش حسن نیت و اخلاص است، ما فقط در مورد منکراتی که علنی است و به آنها تهاجر می شود، حق تعرض داریم.

استاد مطهری می افزاید دیگر حق تجسس و مداخله در اموری که مربوط به زندگی خصوصی مردم است، نداریم. مطلب دیگری که خیلی مهم است، این است که ما در اجرای امر به معروف و نهی از منکر، منطق را دخالت نمی دهیم. در صورتی که هر کار منطقی مخصوص به خود دارد، که کلید آن کار است. باید دید که چه طرز عملی مردم را نسبت به فلان کار نیک تشویق می کند، و مردم را از فلان عمل زشت بازمی دارد، اساس امر به معروف و نهی از منکر از نیکوکاری است.

 فایده های امر به معروف و نهی از منکر

امر به معروف و نهی از منکر ضامن گسترش ایمان و اجرای همه قوانین فردی و اجتماعی است و ضامن اجرا عملاً بر خود قانون مقدم است.

کوتاهی در این وظیفه بیانگر کوتاهی در امر ایمان است. اگر این وظیفه عملی نشود ریشه های ایمان در دلها نیز سست می شود.

شیخ طوسی در کتاب نهایه 19 و الاقتصاد20 و ابن حمزه در وسیله21 و محقق کرکی در جامع المقاصد22 فرموده اند قائل به وجوب عینی امر به معروف و نهی از منکر شده اند. در برابر این گروه مشهور فقها از جمله حضرت امام خمینی قائل به وجوب کفایی هستند.

امام فرموده اند: اقوی آن است که وجوب امر به معروف و نهی از منکر کفایی است. بنابراین اگر جماعتی به آن اقدام کنند که حکم الهی تحقق پیدا کند تکلیف از دیگران ساقط است وگرنه همه در صورتی که شرایط وجوب باشد ترک واجب کرده اند.

زمخشری از مفسّرین اهل سنت می نویسد: امر به معروف و نهی از منکر واجب کفایی است و کسی صلاحیت دارد که به این دو واجب اقدام کند که معروف و منکر را بشناسد و به مراتب امر به معروف آشنا باشد زیرا جاهل چه بسا از معروف نهی کند و به منکر امر نماید.

علامه طباطبائی نیز فرموده اند: بحث از اینکه کلمه مِنْ تبعیضه است یا بیانیه ثمره زیادی ندارد زیرا امر به معروف و نهی از منکر از اموری است که اگر واجب باشد طبعاً واجب کفایی است زیرا بعد از آن که غرض حاصل شد و فردی به این وظیفه اقدام کرد معنی ندارد که بر سایر افراد نیز واجب باشد... بنابراین وظیفه امر به معروف مربوط به بعضی افراد است و خطابی که این وظیفه را تشریح می کند اگر متوجه همان بعض باشد که هیچ و اگر متوجه همه افراد باشد باز هم به اعتبار بعض است...

بعضی از مفسرین نوشته اند: امر به معروف و نهی از منکر دو مرحله دارد یکی مرحله فردی که هر کس موظّف است به تنهایی ناظر اعمال دیگران باشد و دیگری مرحله دسته جمعی که امتّی موظّفند برای پایان دادن به نابسامانیهای اجتماع دست به دست هم بدهند و با یکدیگر تشریک مساعی کنند. قسمت اول وظیفه عموم مردم است و چون جنبه فردی دارد طبعاً شعاع آن محدود به توانایی فرد است اما قسمت دوم شکل واجب کفایی به خود می گیرد و چون جنبه دسته جمعی دارد و شعاع قدرت آن وسیع است طبعاً از شئون حکومت اسلامی محسوب می شود.

مرحله فردی امر به معروف و نهی از منکر

می توان گفت مرحله فردی که به همه افراد جامعه مربوط می شود درآنجا است که امر به معروف و نهی از منکر تنها زبانی باشد که همه موظفند دیگران را به نیکی ها دعوت و از بدی ها و زشتی ها نهی کنند امّا مرحله دوم که مربوط به قسم خاص است و از شئون حکومت اسلامی است مربوط به صورتی است که امر به معروف منجر به ضرب و جرح و جریمه و حبس می شود و آیه «و لتکن منکم» شامل این قسم دوم است و آیه «کنتم خیرامة» قسم اول است.

اگر مرتبه اول یعنی ترک معاشرت و ترک تکلّم و امثال این امور نتیجه حاصل شد و فردی که واجب را ترک می کند یا مرتکب فعل حرامی می شود از گناه کناره گیری نکرد بر مکلف واجب است که وارد مرتبه دوم شود و او را امر به معروف و نهی از منکر کند در این مرتبه نیز مراحلی تصوّر می شود.

 موعظه و ارشاد

تردیدی نیست که اثر موعظ در بسیاری از افراد از امر و نهی بیشتر است، چون امر و نهی آمیخته با یک نوع علّو و برتری است که امرکننده به عنوان یک دستور صادر می کند از این رو خیلی از افراد حاضر نیستند اطاعت کنند، امّا موعظه و ارشاد جنبه خیرخواهی و عطوفت و محبّت دارد و افراد زودتر می پذیرند. برخی به گناه و پیامدهای بدی که به آن مترتب است توجه ندارند. اگر کسی با نرمی و ملاطفت آنها را موعظه کند می پذیرد.

ذات الهی هنگامی که مأموریت می دهد حضرت موسی و برادرش هارون برای هدایت فرعون بروند. می فرماید:«با سخن نرم با او سخن بگوئید شاید او متذکر شود یا از خدا بترسد.»

این درسی است که قرآن به همه می دهد که ابتدا در برخورد با افراد گناهکار باید با نرمی و ملایمت وارد شد. حضرت امام نیز فرموده اند:

«اگر احتمال دهد که با موعظه و ارشاد و گفتار نرم مقصود حاصل می شود همان واجب است و تعدّی از آن جایز نیست.»

رهنمودهای حضرت امام (ره) برای عملی کردن امر به معروف

حضرت امام (ره) بعد از پیروزی انقلاب کراراً مردم را به وظیفه مهم پاسداری از انقلاب و اسلام دعوت می کردند و مسئولیت مهمی که ملت ایران در برابر این نعمت بزرگ الهی دارند یادآوری می فرمودند. از جمله اموری که نسبت به آن عنایت داشتند امر به معروف و نهی از منکر و جلوگیری از فساد و خلافی است که در جامعه ممکن است انجام بگیرد و برای موفقیّت مردم در این امر رهنمودهایی بیان می کردند تا بهتر بتوانند اثر بگذارند که به چند نمونه اشاره می شود:

 

راهکارهای پیشنهادی برای عملی کردن امر به معروف

اولین گام برای احیاء این دو اصل بزرگ اسلام، طرح مباحث آن در کتب درسی از دوره دبستان به بعد است. لازم است کودکان و نوجوانان و جوانان به خوبی با مسائل آشنا و به جایگاه عظیمی که این دو واجب در اسلام دارند واقف شوند. در دوره دانشگاه نیز می توان اهمّ مسائل آن در یکی از کتب دروس عمومی که همه دانشجویان موظّف به خواندن آن هستند تبیین شود.

خطبا و گویندگان، ائمه جمعه و جماعات باید بیش از هر چیز به این امر عنایت داشته باشند و مردم را به مسائل آن آگاه کنند و مسئولیت مهمّی که مردم در برابر این دو واجب الهی دارند و هم چنین پیامدهای بدی را که در اثر ترک امر به معروف و نهی از منکر متوجه جامعه و فرد می شود برای مردم گوشزد کنند.

استفاده از ابزارهای مختلف از جمله فیلم، تئاتر و نمایش نیز می تواند در آگاهی مردم در باره امر به معروف و نهی از منکر موثر باشد.

انتهای پیام //


انتهای پیام//
منبع : ایرنا

           


دیدگاه
لطفا دیدگاه خود را با حروف فارسی بنویسید
"بسیج پرس" مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبین است.
"بسیج پرس" از انتشار دیدگاه هایی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی احترامی به اشخاص قومیت ها عقاید دیگران موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه های دین مبین اسلام باشد معذور است.
دیدگاه ها پس از تائید مدیر بخش مربوطه منتشر می شود.



اخبار مرتبط



چند رسانه ای

آخرین اخبار
پربازدیدترین
اخبار رده ها

خبرگزاری سپاه محمد رسول الله (ص) تهران بزرگ - بسیج پرس