عملیات «رمضان» در چهار محور و پنج مرحله از سوی ارتش جمهوری اسلامی ایران و فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی طراحی گردید، تا با عبور از خط مرز بین المللی، یک زمین مثلث شکل به وسعت 1600 کیلومتر مربع تصرف شود.

به گزارش بسیج پرس, صدام پس از اشغال خرمشهر و به بهانه حمله سراسری اسراییل به جنوب لبنان، قصد داشت جنگ را خاتمه داده و امتیاز خرمشهر را برای خود نگهدارد. از سوی دیگر فرماندهان ایرانی با اطلاع از این قصد بر آن شدند تا با فتح منطقه‌ای از خاک عراق و گرفتن امتیاز اراضی، پایان عادلانه‌ای به جنگ بدهند. به این ترتیب عملیات «رمضان» در چهار محور و پنج مرحله از سوی ارتش جمهوری اسلامی ایران و فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی طراحی گردید، تا با عبور از خط مرز بین المللی، یک زمین مثلث شکل به وسعت ۱۶۰۰ کیلومتر مربع تصرف شود.
این منطقه از شمال به «کوشک» و «طلاییه» و پاسگاه‌های مرزی در جنوب هویزه و حاشیه جنوبی «هورالهویزه» و از غرب به رودخانه اروند ـ. در نقطه تلاقی دجله و فرات به نام القرنه ـ. تا شلمچه در غرب خرمشهر و از شرق به خط مرزی شمالی ـ. جنوبی و از کوشک تا شلمچه منتهی می‌شد. مهندسی عراق درمنطقه شمال غربی «بصره» و «تنومه» خطوط پدافندی عراق را با ساخت یک کانال به طول ۳۰ و عرض ۱ کیلومترـ که مختص پرورش ماهی بود ـ. با پمپاژ آب و احداث موانع و کمین و سنگر‌های تیربار به عنوان مانعی اساسی و بازدارنده از حملات احتمالی نیرو‌های ایرانی به سوی بصره تدارک دیده بودند. همچنین در قسمت جنوبی منطقه ـ. روبروی شلمچه ـ. آب رها شده بود تا از هرگونه تردد نیرو‌های زرهی و پیاده، عملا ممانعت به عمل آید.
نیرو‌های ایرانی از روش یورش موج انسانی در این عملیات استفاده نمودند. عملیات رمضان در شب ۲۱ رمضان در ساعات ۲۱ و ۳۰ دقیقه شامگاه ۲۲ تیر ماه ۱۳۶۱ با رمز یا صاحب الزمان ادرکنی در منطقه عملیاتی شلمچه و شرق بصره آغاز شد.
در مرحله نخست ـ. در سه محورـ به علت موانع و استحکامات پدافند مثلثی شکل و میادین مین فراوان، نیرو‌های ایرانی نتوانستند با سرعت عمل به تمامی اهداف مورد نظر دست پیدا کنند، لذا با روشن شدن هوا از ادامه پیشروی خودداری شد.
اما در محور جنوبی ـ. جنوب پاسگاه زید ـ. چهار تیپ از سپاه و دو تیپ از ارتش توانستند با سرعت عمل چشمگیری همه مواضع دشمن را در هم کوبیده و تا عمق ۳۰ کیلومتری مواضع عراقی‌ها رسیده و خود را به نهر «کتیبان» شرق اروند و کانال «ماهیگیری» برسانند، به گونه‌ای که به قرارگاه لشکر ۹ زرهی عراق دست یافته، و ضمن به غنیمت گرفتن خودروی تویوتای فرماندهی، قرارگاه را منهدم نمایند. علی‌رغم این موفقیت، جناح راست نیرو‌ها باز مانده بود و با روشن شدن هوا عراقی‌ها با یک لشکر زرهی فشار اصلی را معطوف به این منطقه کرده و از تأمین نیرو‌های پیشروی ایرانی ممانعت به عمل آوردند.
در این مرحله از عملیات ۲۵ دستگاه تانک و نفربر و ۱۲ توپ دشمن منهدم و ۲۱ دستگاه تانک و نفربر نیز به غنیمت گرفته شد.
همه آنچه در عملیات رمضان رخ داد
مرحله دوم نیز در محور میانی با همان یگان‌ها و تقویت دو تیپ دیگر صورت گرفت که چندان موفقیت آمیز نبود و تنها مقداری خسارت به دشمن وارد آمد و شماری از آنان کشته و زخمی و اسیر شدند.
در مرحله سوم دشمن با تجمع نیرو‌های زرهی قصد ترمیم خطوط دفاعی خود را داشت، در این مرحله تیپ ۲۷ محمدرسول‌الله (ص) به فرماندهی حاج همت به منطقه آمد، جهت انهدام زرهی دشمن قرارشد سپاه زرهی را وارد عمل نکند تا با هجوم به تانک‌های دشمن انهدام یگان‌های زرهی دشمن انجام شود. عملیات از جنوب پاسگاه زیدآغاز شد و نیرو‌های ایرانی به طور خیره کننده‌ای به در هم شکستن و تصرف مواضع دشمن پرداختند. رزمندگان اسلام توانستند در این مرحله مهم، در زمینی به وسعت ۱۸۰ کیلومتر مربع، نزدیک به ۷۰ دستگاه تانک و نفربر را منهدم و ۱۴ دستگاه تانک و نفربر دشمن را که ۲ دستگاه از نوع پیشرفته تی ۷۲ بود به غنیمت بگیرند.
مرحله چهارم عملیات از محور جنوبی منطقه عملیاتی شلمچه آغاز شد. دشمن اقدام به ایجاد یک آبگرفتگی در شلمچه کرد؛ و از این مسیر عملیات به جایی نرسید.
مرحله پایانی که تلاش نهایی و اصلی این عملیات نظامی بود، از شمال پاسگاه زید و در حد فاصل دژ مرزی عراق و خاکریز‌های مثلثی آغاز شد. در آغاز درگیری و نبرد، همه چیز طبق طرح فرماندهان ایرانی پیش رفت و نیرو‌های ارتش و سپاه توانستند گذشته از پاکسازی و الحاق، خاکریزی مناسب و دو جداره در جناح شمالی دشمن بسازند. ولی از آنجا که دقت کافی در احداث خاکریز نشد دشمن توانست ۵ کیلومتر در آن رخنه کند. در این مرحله ۱۳ دستگاه تانک و نفربر منهدم و ۶ دستگاه نیز به غنیمت گرفته شد و همچنین ۵۰ تن از نیرو‌های دشمن کشته و زخمی شدند؛ بنابراین آمار کل تلفات و خسارات وارده به ارتش عراق در عملیات رمضان عبارت بود از:
۱۰۹۷ دستگاه تانک و نفربر منهدم شده، ۵۰ تانک و نفربر به غنیمت نیرو‌های اسلام در آمد و ۸۷۱۵ تن از نیرو‌های بعثی عراقی نیز کشته و زخمی و اسیر شدند.
جمهوری اسلامی ایران با اجرای این عملیات سیاسی ـ. نظامی نشان داد که در نفوذ به خاک عراق و ادامه نبرد، تنها به دنبال خواسته‌های به حق مردم خود است، هر چند که محدوده پاسگاه زید عراق به وسعت ۴۰۰ کیلومتر مربع تصرف و لشکر ۹ زرهی عراق به طور کامل منهدم شد و هدف اصلی تأمین نگشت، اما این عملیات یک اقدام مثبت تلقی گردید.
نام عملیات‌: رمضان
زمان اجرا‌: ۲۳/۴/۱۳۶۱
تلفات دشمن (کشته، زخمی یا اسیر)‌: ۸۷۱۵
رمز عملیات‌: یا صاحب الزمان ادرکنی
مکان اجرا: منطقه عملیاتی شلمچه ـ. شمال غربی خرمشهر و شرق بصره
ارگان‌های عمل کننده‌: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیرو‌های ارتش جمهوری اسلامی
اهداف عملیات: فتح منطقه‌ای از خاک عراق و گرفتن امتیاز اراضی برای پایان عادلانه به جنگ دو ساله ـ. طی ۵ مرحله